23.03.2026 (Caucasian Journal) „ვიშეგრადის გაკვეთილები საქართველოსთვის“ სერიის მესამე ვებინარის „ბიზნესი პოლიტიკის მიღმა“ ფარგლებში შევისწავლეთ თუ რამდენად შეიძლება ვიშეგრადის ჯგუფში ეკონომიკური თანამშრომლობა გაგრძელდეს პოლიტიკური დაძაბულობის მიუხედავად და რა გამოცდილება შეიძლება მოიტანოს ამან საქართველოსთვის.
▶ In English: ინგლისური ვერსია წაიკითხეთ აქ.
თუ გსურთ პირველმა იხილოთ ჩვენი ექსკლუზიური ვიდეოები, გთხოვთ გამოიწერეთ ჩვენი YouTube არხი
ეკონომიკის, ფინანსებისა და რეგიონული პოლიტიკის ექსპერტების შეკრების შედეგად, დისკუსია შეეხო ცენტრალურ ევროპაში ეკონომიკური ურთიერთდამოკიდებულების სტრუქტურულ საფუძვლებს- ევროკავშირის ჩარჩოებიდან და საზღვრისპირა თანამშრომლობიდან დაწყებული, მრავალეროვნული კომპანიებისა და ფინანსური ინსტიტუტების, როგორც სტაბილიზატორი ძალების როლით დამთავრებული.
ევროკავშირის მიერ წარმართული ინტეგრაციის როგორც ძლიერი, ასევე შეზღუდული მხარეების ხაზგასმით, მომხსენებლებმა ასევე ისაუბრეს სახელმწიფო ჩარევის მზარდ როლზე, კანონის უზენაესობის სუსტი გარემოთი გამოწვეულ რისკებზე და მდგრადი ინვესტიციებისთვის აუცილებელ პირობებზე.
საბოლოოდ, საუბარი საქართველოს კონტექსტს შეეხო და ხაზი გაესვა იმ ფაქტს, რომ მდგრადი ეკონომიკური თანამშრომლობა დამოკიდებულია არა მხოლოდ გარე ინვესტიციებზე, არამედ, ფუნდამენტურად, ინსტიტუციურ სტაბილურობაზე, დემოკრატიულ მმართველობასა და სანდო სამართლებრივ ჩარჩოებზე.
იხილეთ ვიდეო ან წაიკითხეთ სტატია.
ბიზნესი პოლიტიკის მიღმა
ალექსანდრე კაფკა, კავკასიური ჟურნალის მთავარი რედაქტორი: ჩვენს პირველ ვებინარზე განვიხილეთ, თუ როგორ შეინარჩუნა ვიშეგრადის ჯგუფმა პრაქტიკული თანამშრომლობა პოლიტიკური უთანხმოების მიუხედავად, ხოლო მეორე სესიაზე განვიხილეთ, თუ როგორ შეიძლება ფუნქციონირებდეს აკადემიური, სამეცნიერო და გარემოსდაცვითი თანამშრომლობა. დღეს ჩვენ, შესაძლოა, ყველაზე პრაგმატულ განზომილებას - ბიზნეს და ეკონომიკურ თანამშრომლობას შევეხოთ.
მოდით, პირველ კითხვას დავუბრუნდეთ. არის თუ არა ვიშეგრადის ჯგუფში ეკონომიკური კავშირი? რა კონკრეტული სტრუქტურული ფაქტორები იცავს ეკონომიკურ თანამშრომლობას პოლიტიკური რღვევისგან? ფუნქციონირებს თუ არა ევროკავშირის ერთიანი ბაზრის წევრობა, როგორც ავტომატური სტაბილიზაციის ჩარჩო?
გაბორ ტური: მე გახლავართ გაბორ ტური, ბუდაპეშტის მსოფლიო ეკონომიკის ინსტიტუტის უფროსი მკვლევარი. უპირველეს ყოვლისა, მინდა მადლობა გადაგიხადოთ მოწვევისთვის და ძალიან მიხარია, რომ აქ ვარ. მხოლოდ ერთი შენიშვნა პირველ თუ მეორე კითხვასთან დაკავშირებით.
ევროკავშირის ფონდებთან დაკავშირებით, ვერ ვიტყვით, რომ უნგრეთის შემთხვევაში, ევროკავშირის საერთო ბაზარი ან ევროკავშირის ფონდები და განვითარების პროგრამები შეამცირებს პოლიტიკურ რისკს, რადგან უნგრეთთან დაკავშირებით, კანონის უზენაესობა პრობლემას წარმოადგენს. კვლევებმა აჩვენა, რომ უნგრეთში ევროკავშირის მიერ დაფინანსებული პროექტები ხშირად ძვირია და გამოიყენება მთავრობისა და მისი ბიზნეს ურთიერთობების გასაძლიერებლად, რაც აძლიერებს მმართველ პარტიას. თუმცა, ჩვენ გვაქვს სამი ტრანსსასაზღვრო თანამშრომლობა უნგრეთსა და ხორვატიას შორის, უნგრეთსა და სერბეთს (კანდიდატი ქვეყანა) და უნგრეთსა და ავსტრიას შორის. ეს ტრანსსასაზღვრო თანამშრომლობა და ევროკავშირის ფონდებიდან ჯვარედინი დაფინანსება ძალიან კარგი საფუძველია თანამშრომლობისთვის არა ორ ქვეყანას, არამედ ორ რეგიონს შორის, რომლებსაც ტრადიციულად კარგი კავშირები აქვთ 1945 წლამდე და 1990-იანი წლების შემდეგ. ევროკავშირის ფონდებთან დაკავშირებით დადებითი და უარყოფითი მხარეები არსებობს.
დორა პიროსკა: მე დორა პიროსკა ვარ, ასოცირებული პროფესორი ცენტრალური ევროპის უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტში. გმადლობთ მოწვევისთვის. სპეციალიზაცია მაქვს საბანკო და ფინანსების მიმართულებით. მინდა, ამ მხრივ ვიშეგრადის ქვეყნების შესახებ რამდენიმე მოსაზრება გაგიზიაროთ.
თქვენ „ეკონომიკური წებოს“ შესახებ იკითხეთ. თუ საბანკო სფეროში „ეკონომიკური წებო“ არსებობს, ეს ნამდვილად ავსტრიული ბანკებია. ჩვენ ვხედავთ ავსტრიულ ბანკებს ვიშეგრადის ოთხივე ქვეყანაში.
ავსტრიის მარეგულირებელი ასევე ძალიან აქტიურია ინფორმაციის შეგროვების, ვიშეგრადის ქვეყნების შესახებ ფანტასტიკური, ძალიან ღირებული ეკონომიკური კვლევის ჩატარების და ავსტრიის ცენტრალურ ბანკში საბანკო წარმომადგენლებისთვის ვიშეგრადის დისკუსიების ფორუმის უზრუნველყოფის კუთხით. ეს ნამდვილად გასათვალისწინებელია, რომ ვიშეგრადის ქვეყნებს შორის ეკონომიკური თანამშრომლობა- ეს არ არის აუცილებლად პოლიტიკის შემქმნელებზე ან პოლიტიკაზე, არამედ ბიზნესზე ორიენტირებული თანამშრომლობა. ვიშეგრადის ქვეყნების ეკონომიკური სტრუქტურები, პირდაპირი უცხოური ინვესტიციებით განპირობებული ზრდის მოდელი ბოლო წლებში დიდად არ შეცვლილა. თუმცა, რაც შეიცვალა, არის სახელმწიფოს უფრო აქტიური ჩართულობა.
ოთხივე ქვეყანა, პოლონეთი, ჩეხეთი, სლოვაკეთი და, უმეტესწილად, უნგრეთი, საბანკო სფეროში ისეთ პოლიტიკურ ჩარევას ახორციელებს, რომელიც, პირველ რიგში, ბანკებიდან ადგილობრივი ბიზნესებისკენ ინვესტიციების მიმართვას უწყობს ხელს. ეს ჩარევა ზოგჯერ მეტად ეფექტურია, ზოგჯერ კი ნაკლებად.
უნგრეთის შემთხვევა ნამდვილად გამოირჩევა კანონის უზენაესობის დარღვევითა და აშკარა კორუფციით. თუმცა, ის მაინც ახერხებს ამ ქვეყნების იმ რანგში აყვანას, სადაც სახელმწიფო ეკონომიკაში ერევა. სახელმწიფოს ამ მზარდი ჩარევის მიზეზი კიდევ ერთი შემაერთებელი ფაქტორია, რომელიც, რა თქმა უნდა, ყველა ამ ქვეყანას აკავშირებს - ევროკავშირის წევრობა, კომისიის სხვადასხვა რეფორმის მცდელობები კაპიტალის ბაზრის ინტეგრაციაში და დანაზოგები და ინვესტიციები- კომისიის ბოლოდროინდელი მცდელობა, გაზარდოს ინვესტიციები ევროპულ ეკონომიკაში. ახლა, რაც V4-ს აერთიანებს ევროკავშირის ამ ინიციატივასთან დაკავშირებით, არის ის, რომ ის აბსოლუტურად უადგილოა, ის არ არის მორგებული ვიშეგრადის საჭიროებებზე.
ვიშეგრადის ქვეყნების კაპიტალის ბაზრები განუვითარებელი და მცირეა. ამ ქვეყნებში ადგილობრივი კომპანიები წარმოადგენენ პაწაწინა, მცირე და საშუალო საწარმოებს. კომისიის მცდელობა, გაზარდოს ინვესტიციები კაპიტალის ბაზრების მეშვეობით პაწაწინა მეწარმეებში, არსად მიდის. ამგვარად, ვიშეგრადის ქვეყნებში საბანკო და საფინანსო სექტორში სახელმწიფოს მზარდი ჩარევის მცდელობა ნამდვილად დაკავშირებულია ევროკავშირის „ერთი ზომა ყველას ერგება“ პოლიტიკის ჩავარდნასთან.
აკ: გმადლობთ, ძალიან საინტერესო იყო.
კახა გოგოლაშვილი: რა თქმა უნდა, ამ საკითხს რომ ჩავუღრმავდეთ, ვიშეგრადის ქვეყნების ექსპერტი უნდა იყოთ. თუმცა, ვფიქრობ, რომ ვიშეგრადის ოთხეულის ქვეყნებს, ასევე ვიშეგრადის ქვეყნებსა და ევროკავშირის სხვა წევრებს შორის პოლიტიკურ ურთიერთობებს ნამდვილად აქვს გავლენა ერთიანი ბაზრის ფუნქციონირებაზე.
პირველ რიგში, ამ ქვეყნებს შორის ან ევროკავშირის სხვა ქვეყნებთან პოლიტიკურ დონეზე არსებულმა უთანხმოებებმა შესაძლოა ევროკავშირის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესის შენელება გამოიწვიოს. ხომ არ შეეხება ეს რეგულაციებსაც? საქმე მხოლოდ სასაქონლო ბაზრებს არ ეხება, მაგალითად, შრომის ბაზართან დაკავშირებულ საკითხებს, მიგრაციასთან დაკავშირებულ საკითხებსაც, რომლებიც ასევე გავლენას ახდენს ევროკავშირის შრომის ბაზარზე. არსებობს მრავალი სხვა თემა, რომელიც გავლენას ახდენს ევროკავშირის შიდა ბაზრის ფუნქციონირებაზე.
აკ: ვიცი, რომ საქართველოს საბანკო სექტორსაც წარმოადგენს ჩვენი ერთ-ერთი მონაწილე.
ნიკოლოზ შურღაია: მე მგულისხმობთ თუ ჩემს გარდა კიდევ არის სხვა?
აკ: დიახ.
ნიკოლოზ შურღაია: მე ნიკოლოზ შურღაია ვარ, ყოფილი ბანკირი. ბოლო ორი წელია, საბანკო საქმიანობას აღარ ვეწევი და საქართველოში არსებული რეჟიმის წინააღმდეგ ბრძოლაზე ვარ ფოკუსირებული
ხშირად, როგორც მე ვაკვირდები, მეზობლებს შორის თანამშრომლობა სირთულეებთან არის დაკავშირებული, არ ვიცი, ალბათ ცრურწმენებისა და ისტორიული საკითხების გამო. ამიტომ, ძალიან მაინტერესებს, როგორ პოულობენ ეს ოთხი ქვეყანა პოზიტიურ გზებს და როგორ აშენებენ ხიდებს ერთმანეთთან.
აკ: ბიზნესი, როგორც სტაბილიზაციის ფაქტორი. როდესაც პოლიტიკური რიტორიკა კონფრონტაციული ხდება, როგორ რეაგირებს კერძო სექტორი? აქტიურად მუშაობდნენ თუ არა სავაჭრო პალატები, ინდუსტრიული ასოციაციები ან მსხვილი ინვესტორები რეგიონული თანამშრომლობის შესანარჩუნებლად? V4-ის ბიზნესი უბრალოდ პრაგმატულია თუ ზოგჯერ ზომიერი ძალის როლს ასრულებს?
გაბორ ტური: ხაზი უნდა გავუსვათ იმას, რომ V4-ის ფარგლებში ბიზნესის ან ვაჭრობის მთავარ მოთამაშეებს შორის დომინირებენ გერმანული კომპანიები, რომლებიც, როგორც პიროსკამ აღნიშნა, რეგიონისთვის პირველადი ეკონომიკური ცენტრისა და ინვესტიციების წყაროს როლს ასრულებენ.
V4 ჯგუფის შიდა ვაჭრობა ხასიათდება ძლიერი ურთიერთდაკავშირებული საწარმოო ბაზით, განსაკუთრებით საავტომობილო და მანქანათმშენებლობის სექტორებში. როგორც უნგრეთში ან V4 ჯგუფის სხვა ქვეყნებში მოქმედი კომპანიები, ჩვენც ვართ Volkswagen-ის ან BMW-ს ან Mercedes-ის შვილობილი კომპანიების შიდა ვაჭრობის ნაწილი. თუმცა, საავტომობილო ინდუსტრიასთან დაკავშირებით ამ ქვეყნებს შორის მთავარი კავშირი Volkswagen ჯგუფს უკავშირდება, რომელსაც ამ ქვეყნებში რამდენიმე შვილობილი კომპანია ჰყავს და არა მხოლოდ კომპანიის შიდა ვაჭრობა, არამედ საერთაშორისო მიწოდების ჯაჭვები ან საერთაშორისო დამატებითი ღირებულების ჯაჭვები, რომლებიც ძალიან მნიშვნელოვანია ამ ქვეყნებისთვის.
რაც შეეხება სავაჭრო პალატას, ვიცი, რომ პოლონეთ-უნგრეთის სავაჭრო პალატა ძალიან აქტიურად არის ჩართული რეგიონში უნგრულ და უცხოურ კომპანიებს, ან პოლონურ და უნგრულ კომპანიებს შორის ურთიერთობებში და არსებობს მრავალი კონფერენცია და ანალიტიკური ცენტრი, რომლებიც მოიცავს არა მხოლოდ ბიზნეს სექტორს, არამედ აკადემიურ სექტორსაც.
როგორც ქალბატონი პიროსკამ აღნიშნა, მრავალეროვნულ კომპანიებს, არა მხოლოდ საბანკო სექტორს, არამედ საავტომობილო და მანქანათმშენებლობის სექტორს, ძალიან მნიშვნელოვანი როლი აკისრიათ, ეკონომიკური თვალსაზრისით, ამ V4 ქვეყნებს შორის კავშირში. არ ვიცი მაგალითები, რომ მათ პოლიტიკური თვალსაზრისით გავლენა ჰქონდეთ.
ვფიქრობ, რომ ეს ორი დონეა, პოლიტიკური დონე და ეკონომიკური დონე. ეკონომიკური დონე ძალიან კარგად ფუნქციონირებს, მაგრამ პოლიტიკურ დონესთან დაკავშირებით პრობლემები გვაქვს.
კიდევ ერთი საკითხია ის, რომ 1990-იანი წლების შემდეგ მთავარი აქცენტი დასავლურ კავშირებზე - სავაჭრო კავშირებზე, ევროკავშირის კომპანიებთან ბიზნეს კავშირებზე - გაკეთდა. ევროკავშირში გაწევრიანების შემდეგ მთავარი აქცენტი დასავლურ კავშირებზე გაკეთდა. ჩვენ არ გვაინტერესებს შიდა კავშირები, მაგალითად, საგზაო და სარკინიგზო კავშირები, მაგრამ ვიცი, რომ ეს კიდევ ერთი კითხვაა - რომელია ის ძირითადი საკითხები, რაც ამ კავშირებს აძლიერებს.
აკ: ჩვენს დისკუსიაში ქართული პერსპექტივის გათვალისწინებით, ვთქვათ, თუ ჩვენს რეგიონში ავსტრიული ბანკები ან BMW-ს ან Mercedes-Benz-ის ძლიერი წარმომადგენლობა იქნებოდა, თქვენი აზრით, ეს პოლიტიკური არასტაბილურობის დროს მასტაბილირებელ ძალას შეიძენდა თუ შესაძლოა სუვერენიტეტისთვის საფრთხედ აღიქმებოდეს?
კახა გოგოლაშვილი: ჩემი აზრით, სუვერენიტეტს საფრთხე არ ემუქრება, მაგრამ სამწუხაროდ, ჩვენი პოლიტიკოსები, სინამდვილეში მათი რიტორიკა რატომღაც ქმნის ამგვარ აღქმას, რომ დასავლეთის ჩარევამ, იქნება ეს ეკონომიკური ჩარევა თუ პოლიტიკური გავლენა, შეიძლება გარკვეულწილად ზიანი მიაყენოს საქართველოს სუვერენიტეტს, სინამდვილეში კი ეს ასე არ არის. თუმცა, მეშინია, რომ გარკვეული ქართული ფინანსური მოთამაშეები დაინტერესებულნი არიან მხარი დაუჭირონ ამ ტიპის რიტორიკას, რათა ნაკლებად დაუჭირონ მხარი საერთაშორისო ბაზრებისადმი სრულ გახსნას.
დორა პიროსკა: მცირე ჩარევა. ანუ თქვენ იკითხეთ, რა ხდება, როგორ იქცევიან კომპანიები, როდესაც რიტორიკა კონფრონტაციული ხდება.
უნგრეთში, როდესაც ორბანის მთავრობა 2010 წელს ხელისუფლებაში მოვიდა, მთავრობამ განახორციელა ის, რასაც ჩვენ „ფინანსურ ნაციონალიზმს“ ვუწოდებთ. ეს იყო აქტიური მცდელობა, რომელიც სხვადასხვა პოლიტიკურ სფეროში დაიწყო, უცხოური საკუთრების მქონე ბანკების ისე რეგულირებისთვის, რომ მათი მოგება მოსახლეობის უფრო ფართო ფენებს შორის გადანაწილებულიყო. ეს გლობალური ფინანსური კრიზისისთანავე მოხდა და ბანკები კრიზისის დროს სარგებლობდნენ, კრიზისის შემდეგ კი უნგრული ბანკები, უცხოური საკუთრების მქონე უნგრული ბანკები დიდად არ დაზარალებულან.
ამგვარად, ორბანის მთავრობის ჩარევას, გარკვეულწილად, საკმაოდ დიდი გამართლება და ლეგიტიმურობა ჰქონდა. თუმცა, ბანკებმა წინააღმდეგობა გაუწიეს და ორბანის მთავრობის ფინანსური ნაციონალისტური პოლიტიკის წინააღმდეგ საერთაშორისო სავალუტო ფონდსა და მსოფლიო ბანკს მიმართეს.
ეს დაახლოებით 2015 წლამდე გრძელდებოდა, როდესაც Erste Bank მოულოდნელად დათანხმდა მთავრობის მიერ ბანკის წილის შეძენას. მისი 15% სახელმწიფოს საკუთრებაში გადავიდა. ამის შემდეგ კი უცხოურ ბანკებსა და „ფინანსურ ნაციონალისტ“ ორბანის მთავრობას უერთიერთობა იმ დონეზე მივიდა, რომ COVID კრიზისის შემდეგ საბანკო სექტორის, მათ შორის უცხოური ბანკების, პოლიტიკური მიზნებისთვის ინსტრუმენტალიზაციას ვხედავთ. მაშ, რას ნიშნავს ეს ინსტრუმენტალიზაცია? ეს ნიშნავს, რომ ორბანის მთავრობის პოლიტიკა, რომელიც ოჯახებს ან საბინაო ბაზარს უჭერს მხარს, მოქალაქეებისთვის პირდაპირი სუბსიდიების ნაცვლად საბანკო სესხების მეშვეობით ხორციელდება.
თუ საბანკო სფეროში „ეკონომიკური წებო“ არსებობს, ეს ნამდვილად ავსტრიული ბანკებია. ჩვენ ვხედავთ ავსტრიულ ბანკებს ვიშეგრადის ოთხივე ქვეყანაში.
დორა პიროსკა: მე დორა პიროსკა ვარ, ასოცირებული პროფესორი ცენტრალური ევროპის უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტში. გმადლობთ მოწვევისთვის. სპეციალიზაცია მაქვს საბანკო და ფინანსების მიმართულებით. მინდა, ამ მხრივ ვიშეგრადის ქვეყნების შესახებ რამდენიმე მოსაზრება გაგიზიაროთ.
თქვენ „ეკონომიკური წებოს“ შესახებ იკითხეთ. თუ საბანკო სფეროში „ეკონომიკური წებო“ არსებობს, ეს ნამდვილად ავსტრიული ბანკებია. ჩვენ ვხედავთ ავსტრიულ ბანკებს ვიშეგრადის ოთხივე ქვეყანაში.
ავსტრიის მარეგულირებელი ასევე ძალიან აქტიურია ინფორმაციის შეგროვების, ვიშეგრადის ქვეყნების შესახებ ფანტასტიკური, ძალიან ღირებული ეკონომიკური კვლევის ჩატარების და ავსტრიის ცენტრალურ ბანკში საბანკო წარმომადგენლებისთვის ვიშეგრადის დისკუსიების ფორუმის უზრუნველყოფის კუთხით. ეს ნამდვილად გასათვალისწინებელია, რომ ვიშეგრადის ქვეყნებს შორის ეკონომიკური თანამშრომლობა- ეს არ არის აუცილებლად პოლიტიკის შემქმნელებზე ან პოლიტიკაზე, არამედ ბიზნესზე ორიენტირებული თანამშრომლობა. ვიშეგრადის ქვეყნების ეკონომიკური სტრუქტურები, პირდაპირი უცხოური ინვესტიციებით განპირობებული ზრდის მოდელი ბოლო წლებში დიდად არ შეცვლილა. თუმცა, რაც შეიცვალა, არის სახელმწიფოს უფრო აქტიური ჩართულობა.
ოთხივე ქვეყანა, პოლონეთი, ჩეხეთი, სლოვაკეთი და, უმეტესწილად, უნგრეთი, საბანკო სფეროში ისეთ პოლიტიკურ ჩარევას ახორციელებს, რომელიც, პირველ რიგში, ბანკებიდან ადგილობრივი ბიზნესებისკენ ინვესტიციების მიმართვას უწყობს ხელს. ეს ჩარევა ზოგჯერ მეტად ეფექტურია, ზოგჯერ კი ნაკლებად.
უნგრეთის შემთხვევა ნამდვილად გამოირჩევა კანონის უზენაესობის დარღვევითა და აშკარა კორუფციით. თუმცა, ის მაინც ახერხებს ამ ქვეყნების იმ რანგში აყვანას, სადაც სახელმწიფო ეკონომიკაში ერევა. სახელმწიფოს ამ მზარდი ჩარევის მიზეზი კიდევ ერთი შემაერთებელი ფაქტორია, რომელიც, რა თქმა უნდა, ყველა ამ ქვეყანას აკავშირებს - ევროკავშირის წევრობა, კომისიის სხვადასხვა რეფორმის მცდელობები კაპიტალის ბაზრის ინტეგრაციაში და დანაზოგები და ინვესტიციები- კომისიის ბოლოდროინდელი მცდელობა, გაზარდოს ინვესტიციები ევროპულ ეკონომიკაში. ახლა, რაც V4-ს აერთიანებს ევროკავშირის ამ ინიციატივასთან დაკავშირებით, არის ის, რომ ის აბსოლუტურად უადგილოა, ის არ არის მორგებული ვიშეგრადის საჭიროებებზე.
ვიშეგრადის ქვეყნების კაპიტალის ბაზრები განუვითარებელი და მცირეა. ამ ქვეყნებში ადგილობრივი კომპანიები წარმოადგენენ პაწაწინა, მცირე და საშუალო საწარმოებს. კომისიის მცდელობა, გაზარდოს ინვესტიციები კაპიტალის ბაზრების მეშვეობით პაწაწინა მეწარმეებში, არსად მიდის. ამგვარად, ვიშეგრადის ქვეყნებში საბანკო და საფინანსო სექტორში სახელმწიფოს მზარდი ჩარევის მცდელობა ნამდვილად დაკავშირებულია ევროკავშირის „ერთი ზომა ყველას ერგება“ პოლიტიკის ჩავარდნასთან.
აკ: გმადლობთ, ძალიან საინტერესო იყო.
კახა გოგოლაშვილი: რა თქმა უნდა, ამ საკითხს რომ ჩავუღრმავდეთ, ვიშეგრადის ქვეყნების ექსპერტი უნდა იყოთ. თუმცა, ვფიქრობ, რომ ვიშეგრადის ოთხეულის ქვეყნებს, ასევე ვიშეგრადის ქვეყნებსა და ევროკავშირის სხვა წევრებს შორის პოლიტიკურ ურთიერთობებს ნამდვილად აქვს გავლენა ერთიანი ბაზრის ფუნქციონირებაზე.
პირველ რიგში, ამ ქვეყნებს შორის ან ევროკავშირის სხვა ქვეყნებთან პოლიტიკურ დონეზე არსებულმა უთანხმოებებმა შესაძლოა ევროკავშირის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესის შენელება გამოიწვიოს. ხომ არ შეეხება ეს რეგულაციებსაც? საქმე მხოლოდ სასაქონლო ბაზრებს არ ეხება, მაგალითად, შრომის ბაზართან დაკავშირებულ საკითხებს, მიგრაციასთან დაკავშირებულ საკითხებსაც, რომლებიც ასევე გავლენას ახდენს ევროკავშირის შრომის ბაზარზე. არსებობს მრავალი სხვა თემა, რომელიც გავლენას ახდენს ევროკავშირის შიდა ბაზრის ფუნქციონირებაზე.
აკ: ვიცი, რომ საქართველოს საბანკო სექტორსაც წარმოადგენს ჩვენი ერთ-ერთი მონაწილე.
ნიკოლოზ შურღაია: მე მგულისხმობთ თუ ჩემს გარდა კიდევ არის სხვა?
აკ: დიახ.
ნიკოლოზ შურღაია: მე ნიკოლოზ შურღაია ვარ, ყოფილი ბანკირი. ბოლო ორი წელია, საბანკო საქმიანობას აღარ ვეწევი და საქართველოში არსებული რეჟიმის წინააღმდეგ ბრძოლაზე ვარ ფოკუსირებული
ხშირად, როგორც მე ვაკვირდები, მეზობლებს შორის თანამშრომლობა სირთულეებთან არის დაკავშირებული, არ ვიცი, ალბათ ცრურწმენებისა და ისტორიული საკითხების გამო. ამიტომ, ძალიან მაინტერესებს, როგორ პოულობენ ეს ოთხი ქვეყანა პოზიტიურ გზებს და როგორ აშენებენ ხიდებს ერთმანეთთან.
აკ: ბიზნესი, როგორც სტაბილიზაციის ფაქტორი. როდესაც პოლიტიკური რიტორიკა კონფრონტაციული ხდება, როგორ რეაგირებს კერძო სექტორი? აქტიურად მუშაობდნენ თუ არა სავაჭრო პალატები, ინდუსტრიული ასოციაციები ან მსხვილი ინვესტორები რეგიონული თანამშრომლობის შესანარჩუნებლად? V4-ის ბიზნესი უბრალოდ პრაგმატულია თუ ზოგჯერ ზომიერი ძალის როლს ასრულებს?
გაბორ ტური: ხაზი უნდა გავუსვათ იმას, რომ V4-ის ფარგლებში ბიზნესის ან ვაჭრობის მთავარ მოთამაშეებს შორის დომინირებენ გერმანული კომპანიები, რომლებიც, როგორც პიროსკამ აღნიშნა, რეგიონისთვის პირველადი ეკონომიკური ცენტრისა და ინვესტიციების წყაროს როლს ასრულებენ.
V4 ჯგუფის შიდა ვაჭრობა ხასიათდება ძლიერი ურთიერთდაკავშირებული საწარმოო ბაზით, განსაკუთრებით საავტომობილო და მანქანათმშენებლობის სექტორებში. როგორც უნგრეთში ან V4 ჯგუფის სხვა ქვეყნებში მოქმედი კომპანიები, ჩვენც ვართ Volkswagen-ის ან BMW-ს ან Mercedes-ის შვილობილი კომპანიების შიდა ვაჭრობის ნაწილი. თუმცა, საავტომობილო ინდუსტრიასთან დაკავშირებით ამ ქვეყნებს შორის მთავარი კავშირი Volkswagen ჯგუფს უკავშირდება, რომელსაც ამ ქვეყნებში რამდენიმე შვილობილი კომპანია ჰყავს და არა მხოლოდ კომპანიის შიდა ვაჭრობა, არამედ საერთაშორისო მიწოდების ჯაჭვები ან საერთაშორისო დამატებითი ღირებულების ჯაჭვები, რომლებიც ძალიან მნიშვნელოვანია ამ ქვეყნებისთვის.
რაც შეეხება სავაჭრო პალატას, ვიცი, რომ პოლონეთ-უნგრეთის სავაჭრო პალატა ძალიან აქტიურად არის ჩართული რეგიონში უნგრულ და უცხოურ კომპანიებს, ან პოლონურ და უნგრულ კომპანიებს შორის ურთიერთობებში და არსებობს მრავალი კონფერენცია და ანალიტიკური ცენტრი, რომლებიც მოიცავს არა მხოლოდ ბიზნეს სექტორს, არამედ აკადემიურ სექტორსაც.
როგორც ქალბატონი პიროსკამ აღნიშნა, მრავალეროვნულ კომპანიებს, არა მხოლოდ საბანკო სექტორს, არამედ საავტომობილო და მანქანათმშენებლობის სექტორს, ძალიან მნიშვნელოვანი როლი აკისრიათ, ეკონომიკური თვალსაზრისით, ამ V4 ქვეყნებს შორის კავშირში. არ ვიცი მაგალითები, რომ მათ პოლიტიკური თვალსაზრისით გავლენა ჰქონდეთ.
ვფიქრობ, რომ ეს ორი დონეა, პოლიტიკური დონე და ეკონომიკური დონე. ეკონომიკური დონე ძალიან კარგად ფუნქციონირებს, მაგრამ პოლიტიკურ დონესთან დაკავშირებით პრობლემები გვაქვს.
კიდევ ერთი საკითხია ის, რომ 1990-იანი წლების შემდეგ მთავარი აქცენტი დასავლურ კავშირებზე - სავაჭრო კავშირებზე, ევროკავშირის კომპანიებთან ბიზნეს კავშირებზე - გაკეთდა. ევროკავშირში გაწევრიანების შემდეგ მთავარი აქცენტი დასავლურ კავშირებზე გაკეთდა. ჩვენ არ გვაინტერესებს შიდა კავშირები, მაგალითად, საგზაო და სარკინიგზო კავშირები, მაგრამ ვიცი, რომ ეს კიდევ ერთი კითხვაა - რომელია ის ძირითადი საკითხები, რაც ამ კავშირებს აძლიერებს.
აკ: ჩვენს დისკუსიაში ქართული პერსპექტივის გათვალისწინებით, ვთქვათ, თუ ჩვენს რეგიონში ავსტრიული ბანკები ან BMW-ს ან Mercedes-Benz-ის ძლიერი წარმომადგენლობა იქნებოდა, თქვენი აზრით, ეს პოლიტიკური არასტაბილურობის დროს მასტაბილირებელ ძალას შეიძენდა თუ შესაძლოა სუვერენიტეტისთვის საფრთხედ აღიქმებოდეს?
კახა გოგოლაშვილი: ჩემი აზრით, სუვერენიტეტს საფრთხე არ ემუქრება, მაგრამ სამწუხაროდ, ჩვენი პოლიტიკოსები, სინამდვილეში მათი რიტორიკა რატომღაც ქმნის ამგვარ აღქმას, რომ დასავლეთის ჩარევამ, იქნება ეს ეკონომიკური ჩარევა თუ პოლიტიკური გავლენა, შეიძლება გარკვეულწილად ზიანი მიაყენოს საქართველოს სუვერენიტეტს, სინამდვილეში კი ეს ასე არ არის. თუმცა, მეშინია, რომ გარკვეული ქართული ფინანსური მოთამაშეები დაინტერესებულნი არიან მხარი დაუჭირონ ამ ტიპის რიტორიკას, რათა ნაკლებად დაუჭირონ მხარი საერთაშორისო ბაზრებისადმი სრულ გახსნას.
დორა პიროსკა: მცირე ჩარევა. ანუ თქვენ იკითხეთ, რა ხდება, როგორ იქცევიან კომპანიები, როდესაც რიტორიკა კონფრონტაციული ხდება.
უნგრეთში, როდესაც ორბანის მთავრობა 2010 წელს ხელისუფლებაში მოვიდა, მთავრობამ განახორციელა ის, რასაც ჩვენ „ფინანსურ ნაციონალიზმს“ ვუწოდებთ. ეს იყო აქტიური მცდელობა, რომელიც სხვადასხვა პოლიტიკურ სფეროში დაიწყო, უცხოური საკუთრების მქონე ბანკების ისე რეგულირებისთვის, რომ მათი მოგება მოსახლეობის უფრო ფართო ფენებს შორის გადანაწილებულიყო. ეს გლობალური ფინანსური კრიზისისთანავე მოხდა და ბანკები კრიზისის დროს სარგებლობდნენ, კრიზისის შემდეგ კი უნგრული ბანკები, უცხოური საკუთრების მქონე უნგრული ბანკები დიდად არ დაზარალებულან.
ამგვარად, ორბანის მთავრობის ჩარევას, გარკვეულწილად, საკმაოდ დიდი გამართლება და ლეგიტიმურობა ჰქონდა. თუმცა, ბანკებმა წინააღმდეგობა გაუწიეს და ორბანის მთავრობის ფინანსური ნაციონალისტური პოლიტიკის წინააღმდეგ საერთაშორისო სავალუტო ფონდსა და მსოფლიო ბანკს მიმართეს.
ეს დაახლოებით 2015 წლამდე გრძელდებოდა, როდესაც Erste Bank მოულოდნელად დათანხმდა მთავრობის მიერ ბანკის წილის შეძენას. მისი 15% სახელმწიფოს საკუთრებაში გადავიდა. ამის შემდეგ კი უცხოურ ბანკებსა და „ფინანსურ ნაციონალისტ“ ორბანის მთავრობას უერთიერთობა იმ დონეზე მივიდა, რომ COVID კრიზისის შემდეგ საბანკო სექტორის, მათ შორის უცხოური ბანკების, პოლიტიკური მიზნებისთვის ინსტრუმენტალიზაციას ვხედავთ. მაშ, რას ნიშნავს ეს ინსტრუმენტალიზაცია? ეს ნიშნავს, რომ ორბანის მთავრობის პოლიტიკა, რომელიც ოჯახებს ან საბინაო ბაზარს უჭერს მხარს, მოქალაქეებისთვის პირდაპირი სუბსიდიების ნაცვლად საბანკო სესხების მეშვეობით ხორციელდება.
სტაბილური ინსტიტუტები ქმნიან ეკონომიკას და არა პირიქით. სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად პოლიტიკური დეპოლარიზაცია გვჭირდება.
დავით დონდუა: გამარჯობა, მე გახლავართ დავით დონდუა. ყოფილი ქართველი დიპლომატი ვარ, ამჟამადაც დიპლომატი, მაგრამ საერთაშორისო თანამდებობაზე ავსტრიის ქალაქ ვენაში ვმუშაობ. აქ ვარ, როგორც ევროკავშირის ცნობიერების ამაღლების ცენტრის თავმჯდომარე-ეს არის ბრიუსელში დაფუძნებული ანალიტიკური ცენტრი, რომელიც ორიენტირებულია ევროპულ ინტეგრაციაზე, დემოკრატიულ მდგრადობასა და აღმოსავლეთ ევროპასა და სამხრეთ კავკასიაში ჰიბრიდულ საფრთხეებთან ბრძოლაზე. ალექსანდრე, მინდა მოკლედ ვუპასუხო თქვენს ბოლო შეკითხვას.
თქვენს მიერ დასმული კითხვა იმის შესახებ, იქნება თუ არა ავსტრიული ან სხვა რეპუტაციის მქონე საერთაშორისო ევროპული ბანკების ყოფნა საქართველოში ქვეყნისთვის სტაბილიზაციის ფაქტორი, ზოგადი პასუხი ცალსახად დადებითია და, რა თქმა უნდა, ქვეყნის სუვერენიტეტს არანაირი საფრთხე არ ემუქრება.
მაგრამ პირველ რიგში, ეს ასე არ მუშაობს, რომ თუ ქვეყანაში საერთაშორისო ბანკები ან საერთაშორისო ინვესტორები ჩამოვლენ, ისინი სტაბილურობას უზრუნველყოფენ. პირიქითაა. პირველ რიგში, ქვეყანაში პოლიტიკური სტაბილურობა, ინსტიტუციური სტაბილურობა გვჭირდება. ეს თავისთავად იზიდავს ბანკებსა და სხვა ინვესტორებს ქვეყანაში.
ბანკებს შეუძლიათ პოლიტიკური დებატების ატანა, მაგრამ რასაც ისინი ვერ აიტანენ, არის სამართლებრივი გაურკვევლობა და ეს არის ჩვენთვის მთავარი პრობლემა. ამ შემთხვევაში, საქართველოსთვის ნდობის აღსადგენად ყველაზე მნიშვნელოვანი ღონისძიება იქნება კანონის უზენაესობის გარანტიები, განსაკუთრებით დამოუკიდებელი სასამართლოების, არბიტრაჟის, საკუთრების უფლებებისა და მარეგულირებელი სტაბილურობის კუთხით. ჩვენ არაერთხელ გვსმენია ხელმძღვანელობისგან, და არა მხოლოდ ჩვენი ქვეყნის, არამედ ზოგიერთი სხვა ქვეყნისაც, რომ ამ რთულ პერიოდში, მოდით, ყურადღება გავამახვილოთ ეკონომიკურ თანამშრომლობაზე და ეკონომიკური კეთილდღეობის გზით უზრუნველვყოთ სტაბილურობა ქვეყანაში.
მაგრამ სტაბილური ინსტიტუტები ქმნიან ეკონომიკას და არა პირიქით. სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად პოლიტიკური დეპოლარიზაცია გვჭირდება და შემდეგ უკვე ქვეყანაში ავსტრიული ან სხვა ბანკების მოწვევა.
აკ: ჩვენი შემდეგი კითხვები მთლიანად საქართველოს კონტექსტში ტრანსფერულობას ეხება. პირველი კითხვა. რა არის მინიმალური ინსტიტუციური ან მარეგულირებელი სტაბილურობა, რომელიც საჭიროა „პოლიტიკის მიღმა ბიზნესის“ ფუნქციონირებისთვის? რა არის ერთადერთი და ყველაზე ნდობის აღსადგენად ის მნიშვნელოვანი საჭირო ზომა, რომელიც საქართველომ უნდა უზრუნველყოს კაპიტალისა და ტვინის გადინების თავიდან ასაცილებლად?
გაბორ ტური: რაც შეეხება ტვინებისა და კაპიტალის გადინების თავიდან აცილების გზებს, ჩვენ გვაქვს კარგი მაგალითები. მაგალითად, ფინეთი და ესტონეთი ინვესტიციებს განათლებაში, კვლევასა და განვითარებაში ახორციელებენ.
მათი ეკონომიკური განვითარების საფუძველი არ იყო ექსტენსიური, არამედ ინტენსიური. ეს უნგრეთისა და ცენტრალური ევროპის რეგიონის პრობლემაა, ე.წ. „საშუალო შემოსავლის ხაფანგი“. ბოლო 10 ან 15 წლის განმავლობაში ჩვენ ინტენსიურად ვაშენებდით ჩვენს ეკონომიკას, გავზარდეთ დასაქმება, გავზარდეთ უცხოური კომპანიების რაოდენობა, განსაკუთრებით საავტომობილო ინდუსტრიაში.
აკუმულატორების წარმოება ცუდი მაგალითია იმისა, თუ როგორ არ უნდა გავზარდოთ პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები. ჩვენ ვიცით, რომ ეს უბრალოდ ცუდი სიტუაციაა ევროპაში საავტომობილო ინდუსტრიაში, ამიტომ მომავალში უკეთესი მაჩვენებლები იქნება. თუმცა, ყურადღება უნდა გავამახვილოთ განათლებაზე, არა მხოლოდ უნივერსიტეტის დონეზე, არამედ საბაზო სკოლის დონეზეც.
PISA-ს ძალიან ცუდი შედეგები გვაქვს. უნდა ნახოთ, რომელ ქვეყნებს აქვთ PISA-ს საუკეთესო შედეგები. ეს ქვეყნებს შორის საერთაშორისო შედარებაა.
კარგი მაგალითებია ფინეთსა და ესტონეთში. ისინი ახალი საერთაშორისო ბრენდები არიან. უახლოეს 10 ან 15 წელიწადში უნდა ვნახოთ, შეძლებს თუ არა რომელიმე უნგრული სტარტაპი გლობალურ ბაზარზე გასვლას.
თქვენ უნდა მოგვბაძოთ ჩვენ, ფინეთსა და ესტონეთს, რომლებიც კარგი მაგალითებია, და ნახოთ, რა პრობლემაა უნგრეთში. უნდა ვიფიქროთ ტვინების გადინებასა და მაღალი დამატებული ღირებულების მქონე საწარმოო საქმიანობაზე.
აკ: კიდევ რამდენიმე კითხვას დაგისვამთ. შეუძლია თუ არა საქართველოში ეკონომიკურ პრაგმატიზმს ეროვნული ერთიანობის აღდგენაში დახმარება? შეუძლია თუ არა საზღვრისპირა ბიზნესის წარმატებას თანდათან შეამციროს პოლარიზაცია?
მარტა სიმეჩკოვა: მე ბრატისლავადან ვარ. სლოვაკეთი 90-იან წლებში ევროკავშირის ქვეყნების გაწევრიანების შემდეგ ყოფილი ეკონომიკური ვეფხვის მაგალითია. შემდეგ თანდათანობითი კლება ვიხილეთ. დღეს ეს ქვეყანა უზარმაზარი ტვინების გადინებით იტანჯება. განსაკუთრებით კი ახალგაზრდა სპორტსმენები, რომლებიც სლოვაკეთს მრავალი წლის განმავლობაში განუწყვეტლივ ტოვებენ.
კითხვა ასეთია: იმ მომენტში, როდესაც მთავრობის დინამიკა თვითიმუნიტეტზეა ორიენტირებული, რა შანსია, რომ ეკონომიკა განვითარდეს?
მე გირჩევდით, რომ ყურადღება მხოლოდ ეკონომიკურ ზრდაზე არ გავამახვილოთ, არამედ შევქმნათ დემოკრატიული არხები, რომელთა მეშვეობითაც ეკონომიკური ზრდის დროს დამარცხებულებს შეეძლებათ თავიანთი პრობლემების წინ წამოწევა და ამ პრობლემებისთვის დემოკრატიული გადაწყვეტილებების პოვნა.
ვფიქრობ, ეს ძალიან მნიშვნელოვანი გაკვეთილია, განსაკუთრებით უნგრეთიდან, რადგან 1990-იან წლებში ძალიან სწრაფმა ეკონომიკურმა ზრდამ ბევრი დააზარალა. ლიბერალურ პოლიტიკურ გარემოში კი ძალიან ცოტა და არასაკმარისი არხები არსებობდა, რომლითაც ეს საჩივრები შეიძლებოდა გაჟღერებულიყო და შემდეგ ისინი უკიდურეს მემარჯვენეების ხელში ხვდებოდა. ამიტომ, პოპულისტური და უკიდურესი მემარჯვენე პარტიების ასეთი გაძლიერების თავიდან ასაცილებლად, აუცილებლად გირჩევდით, შექმნათ უკუკავშირის არხები მათთვის, ვინც ეკონომიკური ზრდის დროს დაზარალდა.
კახა გოგოლაშვილი: შევეცდები პასუხი გავცე. ჩვენ ყოველთვის დარწმუნებული ვიყავით, რომ დემოკრატიულ მმართველობას განვითარების გაცილებით მეტი შესაძლებლობა აქვს. ის ქმნის საფუძველს საზოგადოების, ზოგადად, და უპირველეს ყოვლისა, ეკონომიკის, უფრო სწრაფი და უკეთესი განვითარებისთვის.
ახლა ჩვენ ვხედავთ, რომ ბევრი ავტორიტარული სისტემა აღზევდება. ამ მხრივ ჩვენ მივაღწიეთ წონასწორობის გარკვეულ დონეს. მათ შეუძლიათ სწრაფი ეკონომიკური ზრდის უზრუნველყოფა. ამიტომ, ამ მხრივ გარკვეული გადახედვა უნდა მოხდეს. თუ ავტორიტარული სისტემები ან მმართველები ნამდვილად გრძელვადიან პერსპექტივაზე ფიქრობენ, მაშინ ისინი ეკონომიკური გაფართოების საფუძველსაც ქმნიან.
ეს ძალიან საკამათო საკითხია - არის თუ არა დემოკრატია ეკონომიკური თვალსაზრისით უფრო კონკურენტუნარიანი, ვიდრე ნებისმიერი სხვა სისტემა.
აკ: მინდა კიდევ ერთი და ბოლო კითხვა დავსვა. რა არის ყველაზე მნიშვნელოვანი ეკონომიკური გაკვეთილი, რომელიც საქართველომ ვიშეგრადის გამოცდილებიდან უნდა გამოიტანოს?
გაბორ ტური: ვფიქრობ, რომ ყურადღება უნდა გაამახვილოთ არა მხოლოდ დასავლურ მიმართულებაზე, განვითარებულ ქვეყნებში ექსპორტის გაზრდაზე, არამედ უფრო მეტად საზღვრისპირა ურთიერთობებსა და რეგიონულ ვაჭრობაზე. თუ გსურთ კონკურენტუნარიანი კომპანიები, რომლებიც წარმატებას მიაღწევენ დასავლეთის ბაზრებზე, პირველ რიგში უნდა ნახოთ, რამდენად კონკურენტუნარიანები არიან ისინი სასაზღვრო ქვეყნებში. მე ვფიქრობ, რომ ეკონომიკური თანამშრომლობის დონე ყოველთვის არ არის დაკავშირებული ქვეყნებს შორის პოლიტიკურ ურთიერთობებთან.
დორა პიროსკა: გმადლობთ. ძალიან მოკლედ, მე გირჩევდით, რომ ყურადღება მხოლოდ ეკონომიკურ ზრდაზე არ გავამახვილოთ, არამედ შევქმნათ დემოკრატიული არხები, რომელთა მეშვეობითაც ეკონომიკური ზრდის დროს დამარცხებულებს შეეძლებათ თავიანთი პრობლემების წინ წამოწევა და ამ პრობლემებისთვის დემოკრატიული გადაწყვეტილებების პოვნა.
ვფიქრობ, ეს ძალიან მნიშვნელოვანი გაკვეთილია, განსაკუთრებით უნგრეთიდან, რადგან 1990-იან წლებში ძალიან სწრაფმა ეკონომიკურმა ზრდამ ბევრი დააზარალა. ლიბერალურ პოლიტიკურ გარემოში კი ძალიან ცოტა და არასაკმარისი არხები არსებობდა, რომლითაც ეს საჩივრები შეიძლებოდა გაჟღერებულიყო და შემდეგ ისინი უკიდურეს მემარჯვენეების ხელში ხვდებოდა. ამიტომ, პოპულისტური და უკიდურესი მემარჯვენე პარტიების ასეთი გაძლიერების თავიდან ასაცილებლად, აუცილებლად გირჩევდით, შექმნათ უკუკავშირის არხები მათთვის, ვინც ეკონომიკური ზრდის დროს დაზარალდა.
აკ: მინდა დავამატო, რომ ვფიქრობ, ეს ძალიან სასარგებლო იყო. მინდა მადლობა გადავუხადო ყველას მონაწილეობისთვის და მოგიწვიოთ ჩვენს შემდეგ ღონისძიებაზე. დიდი მადლობა.
ახლა ჩვენ ვხედავთ, რომ ბევრი ავტორიტარული სისტემა აღზევდება. ამ მხრივ ჩვენ მივაღწიეთ წონასწორობის გარკვეულ დონეს. მათ შეუძლიათ სწრაფი ეკონომიკური ზრდის უზრუნველყოფა. ამიტომ, ამ მხრივ გარკვეული გადახედვა უნდა მოხდეს. თუ ავტორიტარული სისტემები ან მმართველები ნამდვილად გრძელვადიან პერსპექტივაზე ფიქრობენ, მაშინ ისინი ეკონომიკური გაფართოების საფუძველსაც ქმნიან.
ეს ძალიან საკამათო საკითხია - არის თუ არა დემოკრატია ეკონომიკური თვალსაზრისით უფრო კონკურენტუნარიანი, ვიდრე ნებისმიერი სხვა სისტემა.
აკ: მინდა კიდევ ერთი და ბოლო კითხვა დავსვა. რა არის ყველაზე მნიშვნელოვანი ეკონომიკური გაკვეთილი, რომელიც საქართველომ ვიშეგრადის გამოცდილებიდან უნდა გამოიტანოს?
გაბორ ტური: ვფიქრობ, რომ ყურადღება უნდა გაამახვილოთ არა მხოლოდ დასავლურ მიმართულებაზე, განვითარებულ ქვეყნებში ექსპორტის გაზრდაზე, არამედ უფრო მეტად საზღვრისპირა ურთიერთობებსა და რეგიონულ ვაჭრობაზე. თუ გსურთ კონკურენტუნარიანი კომპანიები, რომლებიც წარმატებას მიაღწევენ დასავლეთის ბაზრებზე, პირველ რიგში უნდა ნახოთ, რამდენად კონკურენტუნარიანები არიან ისინი სასაზღვრო ქვეყნებში. მე ვფიქრობ, რომ ეკონომიკური თანამშრომლობის დონე ყოველთვის არ არის დაკავშირებული ქვეყნებს შორის პოლიტიკურ ურთიერთობებთან.
დორა პიროსკა: გმადლობთ. ძალიან მოკლედ, მე გირჩევდით, რომ ყურადღება მხოლოდ ეკონომიკურ ზრდაზე არ გავამახვილოთ, არამედ შევქმნათ დემოკრატიული არხები, რომელთა მეშვეობითაც ეკონომიკური ზრდის დროს დამარცხებულებს შეეძლებათ თავიანთი პრობლემების წინ წამოწევა და ამ პრობლემებისთვის დემოკრატიული გადაწყვეტილებების პოვნა.
ვფიქრობ, ეს ძალიან მნიშვნელოვანი გაკვეთილია, განსაკუთრებით უნგრეთიდან, რადგან 1990-იან წლებში ძალიან სწრაფმა ეკონომიკურმა ზრდამ ბევრი დააზარალა. ლიბერალურ პოლიტიკურ გარემოში კი ძალიან ცოტა და არასაკმარისი არხები არსებობდა, რომლითაც ეს საჩივრები შეიძლებოდა გაჟღერებულიყო და შემდეგ ისინი უკიდურეს მემარჯვენეების ხელში ხვდებოდა. ამიტომ, პოპულისტური და უკიდურესი მემარჯვენე პარტიების ასეთი გაძლიერების თავიდან ასაცილებლად, აუცილებლად გირჩევდით, შექმნათ უკუკავშირის არხები მათთვის, ვინც ეკონომიკური ზრდის დროს დაზარალდა.
აკ: მინდა დავამატო, რომ ვფიქრობ, ეს ძალიან სასარგებლო იყო. მინდა მადლობა გადავუხადო ყველას მონაწილეობისთვის და მოგიწვიოთ ჩვენს შემდეგ ღონისძიებაზე. დიდი მადლობა.
მონაწილეები:
• Ladislav CABADA, Professor in Political Science and Czech History and Vice-Rector for Research, Quality and Development at Metropolitan University Prague, Czech Republic
• Spasimir DOMARADZKI, Assistant Professor, University of Warsaw
• David DONDUA, Former Georgian Ambassador to NATO, OSCE, Greece, Serbia, Deputy Chief of Mission in Washington, EPLO Permanent Representative to IACA, Chairman of the Board at the EU Awareness Centre
• Vít HLOUŠEK, Professor of Political Science, Metropolitan University, Prague
• Magda JAKUBOWSKA, Vice President and Director of Operations, the Res Publica Foundation
• Lubor LACINA, Jean Monnet Chair in European Economic Studies at the think tank Mendel European Centre, Mendel University Brno
• Murman MARGVELASHVILI, Director, World Experience for Georgia, Professor and Director Energy and Sustainability Institute, Ilia State University
• Juraj MARUSIAK, Institute of Political Science, Slovak Academy of Sciences
• Matúš MIŠÍK, Associate Professor, Department of Political Science, Comenius University
• Dóra PIROSKA, Associate Professor, Department of International Relations, Central European University
• Oszkár ROGINER-HOFMEISTER, Head of the Global Europe Programme, EUROPEUM Institute for European Policy
• Nikoloz SHURGAIA, Management consultant; Chairman, Sadagi; former CEO, PASHA Bank Georgia
• Marta SIMECKOVA, Chairwoman, Project Forum (Občianske združenie Projekt Fórum), founder, Amnesty International Slovakia
• Gábor TÚRY, Senior Researcher, ELTE CERS, Institute of World Economics
Read or watch the English language version here.
